+387 65 792 814 / +387 66 155 378 (ENG) activeholidaysbosnia@gmail.com

Login

Sign Up

After creating an account, you'll be able to track your payment status, track the confirmation and you can also rate the tour after you finished the tour.
Username*
Password*
Confirm Password*
First Name*
Last Name*
Birth Date*
Email*
Phone*
Country*
* Creating an account means you're okay with our Terms of Service and Privacy Statement.
Please agree to all the terms and conditions before proceeding to the next step

Already a member?

Login
+387 65 792 814 / +387 66 155 378 (ENG) activeholidaysbosnia@gmail.com

Login

Sign Up

After creating an account, you'll be able to track your payment status, track the confirmation and you can also rate the tour after you finished the tour.
Username*
Password*
Confirm Password*
First Name*
Last Name*
Birth Date*
Email*
Phone*
Country*
* Creating an account means you're okay with our Terms of Service and Privacy Statement.
Please agree to all the terms and conditions before proceeding to the next step

Already a member?

Login

Foča kroz vremena 1. dio

Foča kroz vremena

Istorija grada na ušću Ćehotine u Drinu može biti ispričana kroz prikazivanje burnih i odsudnih događaja koji su se prelamali na ovim prostorima oivičenim visokim planinskim gorostasima. Sagledavanje istorijskih činjenica ali i onih predanjskih, usmenih pripovjedanja čitaoca teško da mogu ostaviti ravnodušnim. Njena istorija u svakom slučaju po svom značaju i poruci prevazilazi granice opštine koje obiluju različitim istraženim ili ne istraženim lokalitetima arheološkim nalazištima, prirodnom ljepotom kojom je ovo područje nesebično obadreno. Zbog toga mi ovdje i nećemo pokušavati da „iscrpimo“ svu mogućnost otkrivanja i doživljja Foče. Ostavićemo neuporedivo više budućim istraživačima da je dožive i vide onako kao im to njihov unutrašnji senzibilitet dozvoljava.

Geografski položaj

Geografski položaj Foče je takav da nam ostavlja za pravo da tvrdimo i više da pretpostavljamo da je neka ljudska naseobina na ovom lokalitetu postojala i mnogo vijekova ranije. Iz tog predslovenskog perioda poznat nam je naziv naselja Berselum a koje je prethodilo savremenoj Foči. Srednjevjekovni naziv bio je Radovina da bi se tokom istorije premetnuo u Hotča, Hoča i na kraju u Foča. Kratko vrijeme na samom počeku dvadesetprvog vijeka zvala se i Srbinje. Geografski položaj Foče u velikoj mjeri je odredio i njen razvoj kao ljudske naseobine kroz istoriju. Ona nikada nije imala u svom urbanom području neki fortifikacijski ili odbrambeni objekat, Na širem području opštine foča imamo poznatih arheoloških lokacija i ostataka starih utvrđenja koji nam samo svjedoče o strateškom značaju ovog područja za srednjovjekovne gospodare ovog područja. Tako na lijevoj obali rijeke Drine na lokalitetu sela Gradac imamo Gradačku stijenu koja krije ostatke srednjevjekovnog utvrđenja.

Arheološka nalazišta

Uz kanjon rijeke Bistrice prije samog ulaska u stjenoviti kanjon prema Miljevini imamo ostatke utvrđenja i srednjevjekovnih gradova. Idući dalje uz kanjon rijeke Govze dolazimo do najpoznatijeg ostatka srednjevjekovnog utvrđenja po imenu Jeleč. Neophodno je napomenuti da se ostaci ovog utvrđenja nalaze na uzvišenju iznad ušća Krupice u Govzu a koja se potom na Ratajima uljeva u rijeku Bistricu. Ukoliko krenemo starim karavanskim putem od Foče prema primorju onda ćemo iznad nekadašnjeg Tentoruma, ili karavanskog odmorišta po kojem je ova dolina i dobila ime, moći da se približimo ostacima Tođevca i uz kanjon Sutjeske starom Vrataru. Ovo su u periodu Hercegovine svakako bili važniji gradovi utvrđenja za ovo područje. Očigledna svrha ovih utvrđenja pored niza drugih ogledala se u činjnici da su oni igrali zavidnu ulogu u pružanju neophodne zaštite karavanskom putu koji je išao od mora prema unutrašnjosti. U ovom trenutku dolazimo do jednog drugog momenta. Pomenuta utvrđenja se nalaze na lijevoj obali Drine ili Zelenike, kako se ona u jednom periodu istorije ovih prostora nazivala. Karavanski put koji se na području Foče račvao te je jednim svojim krakom išao prema centralnoj Bosni odnosno Vrhbosni i Hodijedu, drugim krakom je išao prema Srbiji i Raškoj oblasti te je stoga bilo neophodno preći rijeku.

Mostovi kroz vreme

Na području samog grada i prigradskog naselja Brod u srednjem vijeku su se nalazila tri mjesta na kojima je sa skelom bilo moguće preći rijeku. Upravo i ime naselja Brod govori o tom jednom prelazu gdje je za vrijeme otomanske vladavine ovim prostorima postojala ozbiljna namjera izgradnje zidanog mosta. Namjera nije realizovana zato što fočanske vlasti nisu mogle da obezbijede iskusne majstore koji bi ovako krupan poduhvat mogli da realizuju. Poseban kuriozitet vezan za ove prelaze vezan je i za noviju istoriju grada i njegovih mostova na Drini leži u činjenici da se i današšnji mostovi nalaze na mjestima gdje se pretpostavlja da su nekada postojale skele za prelaz preko rijeke. Za fočanske mostove treba reći da ni jedan od tri, koliko ih danas  postoji na Drini, nije izbjegao razaranje a kojim je, nažalost, ovo područje u svojoj istoriji obilovalo. Naime, na tri iste lokacije su tokom dvadesetog vijeka izgrađena tri mosta. Ipak svi mostovi su u tom istom vijeku srušeni osim mosta na Brodu koji je jedini izbjegao razaranje u poznatom bombardovanju položaja vvojske Rerpublike Srpske 1996. godine ali je njegov prethodnik razoren u Drugom svjetskom ratu.

Most na drini

Slovenski period

Za srednjovjekovnu istoriju Foče do dolaska Turaka potrebno je istaći da je ona bila u sastavu Nemanjićke Srbije sve do 1373. godine kada prvi put ulazi u sastav Bosanske kraljevine kralja Tvrtka prvog Kotromanića. Međutim, usljed poznatih istorijskih događaja ona u istoriji ovih prostora zauzima posebno mjesto zahvaljujući činjenici da se na njenoj teritoriji pojavljuje porodica Kosača od kojih je svakako najpoznatiji bio herceg od Svetog Save Stefan Vukčić. On ne samo da je bio prvi koji je ponio gordu titulu Hercega od Svetog Save nego je po predanju i rođen na prostoru opštine Foča. U ovo vrijeme u Foči i okolini je u većoj mjeri njegovana vinova loza pa neki i samo ime Foče vezuju za proizvodnju vina. Dolaskom Turaka radikalno se mijenja društveno-socijalni karakter naselja na kojem je se razvilo savremeno gradsko naselje. Foča gubi onaj srednjevjekovni izgled naselja i raskrsnice važnih karavanskih puteva. U određenom momentu gubi i taj svoj hrišćanski pečat koji su joj davale i crkve koje su postojale u njoj. Do dana današnjeg sa potpunom preciznošću nije utvrđeno gdje se nalazila crkva Svetog Nikola, a koja je ujedno bila i saborni hram naselja. Isto tako kao što nije utvrđeno gdje se nalazila ona nije utvrđeno i gdje se nalazio manastir Svetog Jovana Bogoslova.

Otomanski period

Dolaskom Turaka u većoj mjeri se mijenja i političko-administrativni značaj Foče. U prvim decenijama Otomanske uprave ovim podnebljem u Foči je bilo smješteno administrativno sjedište hercegovačkog sandžaka. Poslije preseljenja sjedišta u Mostar, Foča je u administrativno-sudkoj podjeli Bosanskog pašaluka pripadala mostarskog kadiluku. Takvo stanje je ostalo sve do početka Austrougarske uprave. Foča pod Osmanskom upravom se razvila u tipičnu bosansku kasabu. Ogromna većina stanovništva je bilo skoncentrisano oko pojedinih mahala sa pripadajućom im džamijom. U tom smislu je neophodno istaći Aladžu džamiju koja danas predstavlja reprezentativan spomenik islamske arhitekture na ovim prostorima. Hrišćansko stanovništvo je u ovom slučaju bilo skrajnuto u poseban i izdvojen dio grada u dijelu pod imenom Ćerezluk. Ono je već od 1503-4. godine ostalo bez svog sabornog hrama na čiju ponovnu izgradnju je moralo da čeka sve do 1856. godine kada je izgrađena nova crkva Svetog Nikole upravo u ovom Ćerezluku. Može se zaključiti da je na području opštine Foča do dolaska Turaka bilo izgrađeno više crkava. Međutim, ni jedna od tih građevina a o kojim na osnovu arheoloških ostataka i usmene tradicije možemo govoriti, nije se sačuvala do danas. Najstarije crkvene građevine nevelikih dimenzija potiču iz XVIII ili početka XIX vijeka. Ove dvije male crkve nalaze se gotovo na samim, međusobno suprotnim, granicama fočanske opštine. Jedna je crkva posvećena Uspenju Svete Djeve Marije na Luću, a druga posvećena Svetom Nikoli u Rieci (Čelebići).

 U ekonomskom smislu turska uprava u Foči je omogućila razvoj određenih zanata koji su obezbjeđivali podmirivanje potreba lokalnog stanovništva za njihovim proizvodima. Najpoznatiji proizvod fočanskih majstora je dugo vremena bio fočanski nož-handžar. Kuriozitet vezan za ovaj nož leži u tome što su fočanski majstori kosti od sjevernih jelena, koje su koristili da od njih prave karakteristične drške za ovo oružje, uvozili iz predjela današnje Rusije. Iz ovog perioda vrijedi spomenuti i sahat kulu sa satnim mehanizmom dopremljenim iz Dubrovnika. Ova sahat kula dominira starim gradskim jezgrom. Ono što se često ističe vezano za ovu kulu jeste predanje da je ktitor ovog zdanja kao i džamije u njenoj neposrednoj blizini, a naspram ostataka nekadašnjeg hana bio isti čovjek Mehmed paša Kukavica koji je sagradio i crkvu na Luću.